ટાઢું પથરા જેવું = ધીમું; ચંચળતા વિનાનું; મંદમતિનું; સુસ્ત; પથરાની પેઠે એકની એક જગ્યાએ પડ્યું રહે અને ઊચકીએ એટલે ધમકાવીએ ત્યારે ખસે તેવું.

૧. ટાઢું કરવું = (૧) ગરમીને શાંત કરવી; ઠંડક કરવી. (૨) શાંત પાડવું; જુસ્સો નરમ પાડવો; ઉશ્કેરાયલી હાલત હોય તેને નરમ કરવી. (૩) સંતોષવું.
૨. ટાઢું ટપ = તદ્દન શાંત.
૩. ટાઢું થવું-પડવું = (૧) ઝાંખું થવું. (૨) બુઝાવું. (૩) શાંત થવું; તામસવૃત્તિનું સાંત્વન થવું; નરમ પડવું; શાંતિ થવી; શમવું; નિરાંત વળવી; ટાઢા થવું. (૪) સંભોગવૃત્તિ મંદ પડવી.
૪. ટાઢું પાડવું = (૧) બૂઝવવું. (૨) શાંત કરવું; ગુસ્સો પાડવો.
૫. ટાઢું પાડી પલાળવું = ગરમ થયેલો મિજાજ શાંતિ પાડી પોતાના મતનું કરવું; ધીમે ધીમે યુક્તિસર સમજાવવું.
૬. ટાઢું લોહી = (૧) ઊંઘતું; નિદ્રામાં પડેલું. (૨) નિરાંત; કોઈ પણ તરફની ચિંતા ન હોય તેવી સ્થિતિ. (૩) સ્વાભાવિક શાંત મિજાજનું; મંદ; શાંત; ન ઉશ્કેરાય એવું.

ટાઢાં પાટિયાં કરવાં = ખાઈપીને નિરાંત કરવી; ખાઈપી નિરાંત કરીને બેસવું.

ટાઢું નાખવું = મુલતવી રાખવું; ઢીલ કરવી.

૧. ટાઢું ખાવું = (૧) આગલા ભવના પુણ્ય પ્રતાપે મળેલ ખાવું. (૨) દોલતમાં વધારો કર્યા સિવાય બેઠાં બેઠાં ખાવું. (૩) વાસી ખાવું.
૨. ટાઢું ઘોરાયા જેવું = વાસી ને ઠંડું; ટાઢું શીતળ.

૧. ટાઢા ટોળવા = કોઈને સારૂં લગાડવા ખુશામદ કરવી.
૨. ટાઢા પથરા જેવું = ધીમું; સુસ્ત; એક ને એક ઠેકાણે પડી રહે એવું; ચંચળતા વિનાનું.
૩. ટાઢા પહોરના તડાકા મારવા = ગપ્પાં મારવાં.
૪. ટાઢા પહોરના તડાકા મારવા = ગપ્પાં; નકામીવાતો.
૫. ટાઢા પહોરનું = નિરાંત કરી આનંદે બેઠેલાઓના ખાલી તરંગ જેવું; ગપ જેવું; ગમ્મતના વખતનું; નવરાશની વખતનું; ઠંડા કાળજાનું; મોજના નિ:સ્વાર્થ કાળક્ષેપ કરવાના વખતનું. ઠંડા પહોરે પવનની લહેરમાં ઝૂલતાં વૃક્ષપત્ર ઉપર બેસનારાં પક્ષીઓ ગુલતાન રહે છે તેમ ટાઢા પહોરની વાતો કે ગપાટામાં ભેગાં થયેલાં માણસો ગુલતાન થઈ વાવરે ચડે છે તે ઉપરથી આ રૂઢિપ્રયોગ બોલાય છે.
૬. ટાઢા-ટાઢું પાણીનું માટલું = વખતને વર્તનાર; ચૂં કે ચાં કર્યા સિવાય સઘળું મૂંગે મોઢે જોયા કરનાર માણસ.
૭. ટાઢા બોળ થવું = નિરુત્સાહી બનવું.
૮. ટાઢા સમ = ફૂલના સોગન ખાવા તે; પવિત્ર સોગન ખાવા તે; સમ ખવરાવવાની અસલની એક રીત. કોઈ મૂર્તિ આગળથી ધરાવેલાં ફૂલ ઉપાડી લેવાં અથવા કોઈ દેવને પગે હાથ મૂકવા એ ટાઢા સમ કહેવાય છે. ઘણા આકરા ટાઢા સમ ખવરાવવામાં આવે ત્યારે બ્રાહ્મણને ગળે હાથ મુકાવે છે અથવા એ કરતાં પણ ઘણા સખત ખવરાવવા હોય તો ગાયને ગળે છરી મૂકાવવામાં આવે છે. એમ કરાવવાનો હેતુ એટલો જ કે જૂઠા સમ ખાય તો બ્રાહ્મણ કે ગાયને માર્યા જેટલું પાપ લાગે. ઊના તપાવેલા લોઢાની, ઊના ઊકળતા પાણીની કે ઊના તેલની કોઈ અમુક શરતથી સમ ખવડાવવામાં આવે તેને ઊના સમ કહેવાય છે.
૯. ટાઢાં ઊનાં = (૧) ઘરવટનાં, ગાઢાં એટલે કૌટુંબિક સંબંધનાં ખાનપાન. (૨) નરમગરમ. (૩) સંસારનાં સુખદુ:ખ.
૧૦. ટાઢી ઇસ્ત્રી = ભીના કપડા ઉપર ઠંડી ઇસ્ત્રી ફેરવવી તે; ઘડ પાડવી તે.
૧૧. ટાઢું અને વાસી = આગલા દિવસનું રાંધેલું.
૧૨. ટાઢું ગાર = (૧) ઘણું જ ઠંડું. (૨) શક્તિહીન.
૧૩. ટાઢું ગાર જેવું = તેજ વિનાનું; નમાલું.
૧૪. ટાઢું છમ કરવું = ગટ કરી જઈ ઠેકાણે કરવું; કોઈનું નાણું ઉચાપત કરી તે વિષે કાંઈ જાણતા નથી એમ બતાવવું.
૧૫. ટાઢું ટમ = (૧) એકદમ ઠંડું; તદૃન ઠરી ગયેલ; બહુ જ ઠંડું. (૨) કામકાજમાં બહુ જ થાંથું; ચંચળતા વિનાનું.
૧૬. ટાઢું પાણી રેડવું = (૧) ઉશ્કેરણીની અસર ઊપજે નહિ એમ કરવું; ઉશ્કેરણી કે એવી જ કોઈ ઉગ્ર ક્રિયા ઉદ્ભવતી હોય તેને દાબી દેવી. (૨) માંડી વાળે એમ કરવું; ન થવા પામે એમ કરવું. (૩) શમાવવું; ઉપસ્થિત ન થાય તેમ કરવું; દબાવી દેવું. (૪) શાંત પાડવું; જોર ધીમું પાડવું; નરમ પાડવું.
૧૭ .ટાઢું પેટ = સંતોષ; નિરાંત; કાંઈ પણ ઉચાટ ન હોય એવી સ્થિતિ; નિશ્ચિંત હાલત.
૧૮. ટાઢું બોળ = તદૃન ટાઢું; ઘણું જ ટાઢું; ઠંડું ગાર.
૧૯. ટાઢું મીઠું = સુખદુ:ખનુ; રહસ્યનું; હેતનું.
૨૦. ટાઢું શીળું = સ્વાદ રહિત ખોરાક; ટાઢું અને વાસી.
૨૧. ટાઢું હિમ = (૧) ઘણું જ ઠંડું; હિમ જેવું ટાઢું; અત્યંત ઠંડું. (૨) ઘણું જ પ્રિય અને શાંતિ ઉપજાવનાર.
૨૨. ટાઢું હિમ જેવું = (૧) ઘણું જ પ્રિય અને શાંતિ ઉપજાવનારૂં. (૨) ઘણું ટાઢું.
૨૩. ટાઢું હીર = એકદમ ઠંડું.
૨૪. ટાઢે કોઠે = શાંતિથી.
૨૫. ટાઢે પાણીએ = વગર મહેનતે; વગર ઇલાજે.
૨૬. ટાઢે પાણીએ ખસ જવી = વગર મહેનત કે ઉપાયે આફત દૂર થવી.
૨૭. ટાઢો માર = (૧) દેખાય નહિ પણ બહુ જ સાલે એટલે પીડે એવો માર; જેથી લોહી નીકળે નહિ અને શરીર ઉપર મારની નિશાની ઊઠે નહિ એવો ગડદાપાટુનો માર; છૂપો માર. (૨) મહેણાં મારવાં તે.

૧. ટાઢી કમાઈ = સુખની કમાણી.
૨. ટાઢો રોટલો = સુખનો રોટલો.